H συνθηκολόγηση που προκαλεί...πολλά ερωτηματικά!

Το καλό νέο είναι ότι ανοίγει το Στενό του Ορμούζ στον Περσικό. Το κακό νεό... όσον αφορά τη συνθηκολόγηση, δεν ξέρουμε αν είναι για τις ΗΠΑ ή για το Ιράν! Για το Ισραήλ όμως, ασφαλώς και είναι κακό νέο!

Η δυσπιστία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι τόσο βαθιά, και οι εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Τεχεράνης τόσο υψηλές, ώστε θα αποτελέσει σημαντικό επίτευγμα αν η συμφωνία διατηρηθεί μέχρι την υπογραφή μιας τελικής συμφωνίας.

Μπορεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να γιόρτασε τα 80ά γενέθλιά του με ένα πάρτι στον Λευκό Οίκο που είχε… και αγώνες πολεμικών τεχνών, σκηνικό ιδανικό για την ανακοίνωση της συμφωνίας με το Ιράν, αλλά η δύναμη και η κυριαρχία που ήθελε ο Αμερικανός πρόεδρος και οι ΗΠΑ να εκπέμψουν, μάλλον αμφισβητούνται από το περιεχόμενο του μνημονίου.

Πρόκειται για ένα μνημόνιο κατανόησης που υπόσχεται να βάλει τέλος σε έναν πόλεμο ο οποίος συγκλόνισε τη Μέση Ανατολή, εκτόξευσε τις τιμές της ενέργειας και δοκίμασε για πρώτη φορά τόσο έντονα τα όρια της αμερικανικής ισχύος.

Είναι προφανές ότι οι ΗΠΑ δεν πέτυχαν το νοκ άουτ που επιθυμούσαν. Αντιθέτως, το Ιράν όχι μόνο άντεξε, αλλά αναδείχθηκε πιο ισχυρό, τόσο που πλέον υπολογίζεται ως μια παγκόσμια δύναμη.

Είναι χαρακτηριστικό πως στο θέμα των πυρηνικών του Ιράν – το πιο «καυτό ζήτημα» και βασική αιτία του πολέμου – ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη θα μπορεί να εμπλουτίζει ουράνιο σε χαμηλά επίπεδα, κάτι που συνεπάγεται μια ακόμα μεγάλη υπαναχώρηση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος φέρεται να έχει αποδεχθεί ότι και το εμπλουτισμένο ουράνιο δεν θα φύγει από το έδαφος του Ιράν.

Και όλα αυτά τη στιγμή που το μνημόνιο προβλέπει πως οι Ιρανοί θα λάβουν 300 δισεκατομμύρια για την ανοικοδόμηση της χώρας, ενώ η Τεχεράνη διαμηνύει ότι πρώτα θα λάβει άλλα 24 δισεκατομμύρια από τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και μετά θα αρχίσουν οι συνομιλίες των 60 ημερών. Ήδη δηλαδή διατυπώνονται διαφορετικές ερμηνείες αυτών που έχουν συμφωνηθεί.

Πέρα όμως από τους πανηγυρισμούς στον Λευκό Οίκο και τις διακηρύξεις περί «ιστορικής ειρήνης», παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα για το αν η συμφωνία αποτελεί πραγματική στρατηγική νίκη ή απλώς μια προσωρινή ανακωχή που μεταθέτει τα δυσκολότερα ζητήματα για αργότερα. Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενες εβδομάδες θα ξεκαθαρίσουν εάν ο Ντόναλντ Τραμπ πέτυχε μια ιστορική διπλωματική ανατροπή ή αν τελικά υπέστη μια τόσο μεγάλη ήττα που όχι μόνο θα αναδείξει ένα νέο σκηνικό στη Μέση Ανατολή, αλλά και θα αποτυπώσει την αρχή της παρακμής των ΗΠΑ ως υπερδύναμης.

Άγνωστες ακόμη οι λεπτομέρειες

Το μνημόνιο προβλέπει παύση των εχθροπραξιών για 60 ημέρες, άρση του ιρανικού ελέγχου στις πετρελαϊκές θαλάσσιες οδούς στα Στενά του Ορμούζ και τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Προβλέπεται να τεθεί σε ισχύ μετά από τελετή υπογραφής στην Ελβετία την ερχόμενη Παρασκευή 19 Ιουνίου.

Ο Αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς δήλωσε στο Φοξ Νιουζ ότι η συμφωνία περιλαμβάνει τη διαβεβαίωση πως το Ιράν δεν θα παράγει, δεν θα αποκτήσει και δεν θα αγοράσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Κάθε συμφωνία που τερματίζει μια σύγκρουση – ιδιαίτερα μια σύγκρουση που συγκλόνισε την παγκόσμια οικονομία, κόστισε τη ζωή σε δεκατρείς Αμερικανούς στρατιωτικούς, σε άγνωστο αριθμό Ιρανών αμάχων και επανέφερε τον Λίβανο στη θλιβερή θέση να γίνεται πεδίο ξένων πολέμων – αποτελεί θετική εξέλιξη.

Τα τρία ερωτήματα

Ωστόσο, η έλλειψη λεπτομερειών και οι όροι που έχουν γίνει γνωστοί αφήνουν τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με τρία άμεσα ερωτήματα που θα καθορίσουν τη μελλοντική στρατηγική ισορροπία στη Μέση Ανατολή, τη θέση του πολέμου στην Ιστορία και τον τρόπο με τον οποίο όλα αυτά θα επηρεάσουν την προεδρική του κληρονομιά.

Μήπως το άνοιγμα των Στενά του Ορμούζ και η άρση του αποκλεισμού σηματοδοτούν απλώς επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση, αφού το κρίσιμο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος παραμένει άλυτο;

Βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ πιο κοντά σε μια πυρηνική συμφωνία ανώτερη από εκείνη που διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση Ομπάμα, η οποία υποστηριζόταν και επιτηρούνταν διεθνώς και με την οποία το Ιράν συμμορφωνόταν μέχρι να την ακυρώσει ο Τραμπ στην πρώτη του θητεία;

Και, κυρίως, πέρα από την αποδυνάμωση των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, πέτυχε ο πόλεμος – τον οποίο η πλειοψηφία των Αμερικανών δεν επιθυμούσε και ο οποίος προκάλεσε τεράστιες παγκόσμιες δυσκολίες – αποτελέσματα που να δικαιολογούν το κόστος του;

Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις είναι επίσης σημαντικές, εφόσον το μνημόνιο αντέξει, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο το Ιράν θα αξιοποιήσει στο μέλλον την επιρροή που απέδειξε ότι διαθέτει στα Στενά του Ορμούζ και αν θα επιδιώξει να την εκμεταλλευτεί οικονομικά.

ΗΠΑ σε παρακμή

Η αποτυχία των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μετά τη δολοφονία του προηγούμενου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ, να ανατρέψουν το ιρανικό καθεστώς, το οποίο ορίζεται από την εχθρότητά του προς τις ΗΠΑ και επιδιώκει την εξάλειψη του εβραϊκού κράτους, προμηνύει επίσης μελλοντικές εντάσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα ανάφλεξη.

Στο εσωτερικό του Ιράν, εφόσον οι συνθήκες πολέμου υποχωρήσουν, το ενδιαφέρον θα στραφεί στο κατά πόσο το καθεστώς έχει αποδυναμωθεί κρίσιμα από τον πόλεμο και τον αμερικανικό αποκλεισμό ή αν, αντιθέτως, έχει ενισχυθεί από την επιβίωσή του και είναι έτοιμο για μια νέα περίοδο καταστολής.

Γενικότερα, οι συνέπειες του πολέμου θα δείξουν αν η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ ήταν αποτελεσματική ή αν οδήγησε σε μια ακόμη αμερικανική ταπείνωση στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας την αντίληψη – ιδίως στην Κίνα – ότι η αμερικανική ισχύς βρίσκεται σε παρακμή.

Βαρύς ισχυρισμός

Ήταν σημαντικό ότι, έπειτα από εβδομάδες κατά τις οποίες ο Ντόναλντ Τραμπ προανήγγελλε επικείμενες ειρηνευτικές συμφωνίες, το μνημόνιο της Κυριακής αναγνωρίστηκε επίσης από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

«Πολλοί πρόεδροι προσπάθησαν να πετύχουν ειρήνη με το Ιράν και όλοι απέτυχαν πριν από εμένα», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε μια προφανή προσπάθεια να ενισχύσει το αφήγημα μιας θριαμβευτικής επιτυχίας που ταίριαζε με το εορταστικό κλίμα των γενεθλίων του.

Ο Τζ. Ντ. Βανς πρόσθεσε: «Αυτό που ουσιαστικά πέτυχε ο πρόεδρος είναι να εξαλείψει την πυρηνική απειλή του Ιράν. Αυτό έχει πλέον ολοκληρωθεί». Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα βαρύ ισχυρισμό.

Αν όμως η αισιοδοξία του προέδρου και του αντιπροέδρου επιβεβαιωθεί από τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και μια τελική συμφωνία, ο Ντόναλντ Τραμπ θα δικαιούται να πιστωθεί τη διευθέτηση μιας αντιπαράθεσης με το Ιράν που ταλαιπωρεί Αμερικανούς προέδρους εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια. Μια τέτοια ιστορική δικαίωση, ωστόσο, απέχει ακόμη πολύ.

Ντόναλντ Τραμπ στους Νιου Γιορκ Τάιμς: Το Ιράν θα μπορεί να προχωρά σε χαμηλού επιπέδου εμπλουτισμό ουρανίου

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε σε δηλώσεις του στους Νιου Γιορκ Τάιμς ότι το Ιράν θα επιτρέπεται να προχωρά σε εμπλουτισμό ουρανίου σε χαμηλά επίπεδα. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος μέχρι πρότινος επέμενε στην ανάγκη καταστροφής όλων των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν και στην εφαρμογή πολιτικής «μηδενικού εμπλουτισμού», δήλωσε στους Νιου Γιορκ Τάιμς ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να διατηρήσει εμπλουτισμό σε χαμηλά επίπεδα.

Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι στο μνημόνιο κατανόησης που έχει υπογραφεί δεν περιλαμβάνεται ακόμη συμφωνία για το πυρηνικό ζήτημα. Ωστόσο, η νέα τοποθέτηση του Ντόναλντ Τραμπ θεωρείται από την ιρανική πλευρά ως υπαναχώρηση από μέρος των προηγούμενων απαιτήσεών του. Παράλληλα, υποστηρίζεται ότι θα απαιτηθούν και άλλες υποχωρήσεις από την Ουάσιγκτον για να καταστεί εφικτή μια μελλοντική συμφωνία, αν και η εμπειρία του Ιράν από προηγούμενες αμερικανικές αθετήσεις δεσμεύσεων καθιστά αβέβαιη μια τέτοια εξέλιξη.

Το ιρανικό πρακτορείο Τασνίμ τονίζει επίσης ότι η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ δεν σημαίνει αποδοχή των αμερικανικών όρων από την Τεχεράνη, αλλά καταδεικνύει μεταβολή της αμερικανικής στάσης σε σχέση με το παρελθόν. Όπως αναφέρεται, το Ιράν εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να διασφαλίζει τα δικαιώματά του και ότι οι συχνές αλλαγές θέσεων από την πλευρά του Ντόναλντ Τραμπ δεν πρόκειται να επηρεάσουν τη διαπραγματευτική στάση της Τεχεράνης.

Διαπραγματεύσεις

Το πιο κρίσιμο ζήτημα – αυτό που οδήγησε στον πόλεμο – είναι το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και των αποθεμάτων του σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού. Το ερώτημα αυτό παραπέμπεται από το μνημόνιο σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις, οι οποίες αναμένεται να είναι ιδιαίτερα σύνθετες και τεταμένες.

Το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, επομένως μια νέα διαβεβαίωση προς αυτή την κατεύθυνση δεν προσθέτει πολλά.

Υπήρξαν ελάχιστες αναφορές από την αμερικανική πλευρά σχετικά με τον περιορισμό της ιρανικής υποστήριξης προς ένοπλες οργανώσεις-συμμάχους, όπως η Χεζμπολάχ, ή με τον περιορισμό των πυραυλικών προγραμμάτων του Ιράν και των προσπαθειών του να αναπληρώσει το οπλοστάσιο που αποδυναμώθηκε από τον πόλεμο.

Και τα δύο ζητήματα αποτελούν μείζονα θέματα για το Ισραήλ και, αν παραμείνουν άλυτα, θα μπορούσαν να τινάξουν τη συμφωνία στον αέρα.