Χούθι της Υεμένης: Η Μεγάλη Πληγή στην καρδιά της Ενεργειακής Ασφάλειας

Από το θρησκευτικό κίνημα της Σαάντα σε περιφερειακή απειλή!

Το ιστορικό τους, ο ρόλος του Ιράν και η μεγάλη πληγή στην καρδιά της ενεργειακής ασφάλειας!

Το κείμενο αυτό, γράφεται ως συνέχεια του κειμένου του Κων/νου Γρίβα "Kακά μαντάτα για την Αμερική! Και οι Χούθι της Υεμένης στον πόλεμο!" και ως ιστορικό συμπλήρωμα για να ενημερωθεί ο αναγνώστης όχι μόνο στα "περί τίνος πρόκειται", αλλά και για το ιστορικό υπόβαθρο αυτής της άκρως περίπλοκης κατάστασης που βιώνουμε άπαντες.

Οι Χούθι, ή επίσημα oι "Υποστηρικτές του Θεού", αποτελούν μία από τις πιο αμφιλεγόμενες ένοπλες ομάδες της Μέσης Ανατολής. Ενώ ορισμένοι τους βλέπουν ως μέρος ενός ευρύτερου άξονα αντίστασης, άλλοι – και ο γράφων συμπεριλαμβάνεται σε αυτούς – τους χαρακτηρίζουν τρομοκρατική οργάνωση, κυρίως λόγω των επανειλημμένων επιθέσεων σε εμπορικά πλοία, χτυπήματα κατά της Σαουδικής Αραβίας και γενικώς απειλών κατά της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Ταυτόχρονα, κρατώ σαφή απόσταση από τις πολιτικές τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και του Ισραήλ.

Το Ισραήλ από τη μεριά του, βλέπει - τουλάχιστον οι λαϊκές μάζες και οι εθνικιστές μαζί - το Ιράν ως υπαρξιακή απειλή και αγωνίζεται πρωτίστως για την επιβίωση και την ασφάλειά του σε ένα ιδιαίτερα εχθρικό περιβάλλον, ενώ οι ΗΠΑ, με αφορμή την ασφάλεια του Ισραήλ, προσπαθούν να διατηρήσουν την παγκόσμια κυριαρχία τους αλλά με εξαιρετικά πολύ άτσαλο τρόπο. Η σύγκρουση αυτή δεν είναι απλή, ούτε χωράει σε μαύρο και άσπρο. Είναι ένας περίπλοκος γεωπολιτικός ανταγωνισμός, όπου κάθε πλευρά υπερασπίζεται τα δικά της ζωτικά συμφέροντα. Και αυτά τα καταθέτω ανεξάρτητα με τον ήδη προφητευμένο Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος και θα οδηγήσει, όχι εκεί που θέλουν οι κουστουμάτοι συμμορίτες της κάστας των Πεφωτισμένων Νεοταξιτών, αλλά εκεί που θέλει ο ίδιος ο Θεός. Δηλαδή, στην καταστροφή της πλέον σάπιας και βδελυρής σημερινής κοινωνίας που αυτά τα νεοταξικά καθάρματα "γέννησαν" και "άνδρωσαν" με σχέδια που χαράσσονται ήδη από τον 18ο αιώνα. Πάμε παρακάτω.

Η γέννηση και η εξέλιξη του κινήματος

Τα πάντα ξεκίνησαν στη δεκαετία του 1990, στις απόκρημνες ορεινές περιοχές της Σαάντα, στη βόρεια Υεμένη. Εκεί βρίσκεται η παραδοσιακή εστία των Ζαϊδιτών, ενός ιδιαίτερου κλάδου του ισλαμικού Σιιτισμού που διαφέρει σημαντικά από τον ιρανικό. Περίπου το ένα τρίτο του υεμενίτικου πληθυσμού ανήκει σε αυτή την κοινότητα. Οι Ζαϊδίτες ένιωθαν από χρόνια περιθωριοποιημένοι. Από τη μία πλευρά η Σαουδική Αραβία εξάπλωνε τον σαλαφισμό* και τον ουαχαμπισμό** μέσω θρησκευτικών σχολείων, από την άλλη η κεντρική κυβέρνηση του προέδρου Αλί Αμπντουλάχ Σάλεχ τους αντιμετώπιζε με καχυποψία, κατηγορώντας τους για διαφθορά και εξάρτηση από ξένες δυνάμεις.

Το 1992 ιδρύθηκε το κίνημα «Νεολαία της Πίστης» από τον Χουσεΐν Μπαντρεντίν αλ-Χούθι, έναν Ζαϊδίτη κληρικό και πρώην βουλευτή. Στην αρχή δεν ήταν ένοπλο. Ήταν ένα θρησκευτικό και κοινωνικό πρόγραμμα που στόχευε στην αναβίωση της Ζαϊδικής παράδοσης και στην κριτική κατά της ξένης επιρροής. Μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, ο Χουσεΐν υιοθέτησε πιο έντονη αντι-αμερικανική ρητορική, χρησιμοποιώντας το γνωστό σύνθημα «Θάνατος στην Αμερική, Θάνατος στο Ισραήλ».

Το 2004 ο Σάλεχ διέταξε τη σύλληψή του. Ο Χουσεΐν σκοτώθηκε σε συγκρούσεις και την ηγεσία ανέλαβε ο αδελφός του Αμπντούλ-Μαλίκ. Ακολούθησαν έξι γύροι πολέμου (2004-2010) με τον υεμενίτικο στρατό και Σαουδάραβες συμμάχους και το κίνημα άρχισε να εξοπλίζεται.

Το 2014-2015, εν μέσω της γενικότερης κρίσης στην Υεμένη, οι Χούθι συμμάχησαν προσωρινά με τον Σάλεχ και κατέλαβαν τη Σαναά***. Η συμμαχία διαλύθηκε βίαια το 2017, όταν ο Σάλεχ προσπάθησε να τους προδώσει. Οι Χούθι τον εκτέλεσαν και από τότε ελέγχουν περίπου το 70% του πληθυσμού και τα σημαντικότερα λιμάνια, όπως η Χοντέιντα. Ο αρχικός σκοπός – η προστασία δηλαδή της Ζαϊδικής ταυτότητας – μετατράπηκε σταδιακά σε ένοπλη οργάνωση με σαφή αντι-δυτική και αντι-ισραηλινή ατζέντα.

Ο ρόλος του Ιράν: Στρατηγικός καταλύτης

Το Ιράν δεν είναι απλός παρατηρητής. Αντιθέτως, αποτελεί τον κύριο εξωτερικό υποστηρικτή των Χούθι, παρέχοντας στρατιωτική τεχνογνωσία, σχέδια όπλων, εκπαίδευση και – σε μικρότερο βαθμό – οικονομική βοήθεια.

Η σχέση αυτή ξεκίνησε περιορισμένα γύρω στο 2009 και ενισχύθηκε δραματικά μετά το 2014, όταν οι Χούθι κατέλαβαν τη Σαναά και η Σαουδική Αραβία ξεκίνησε στρατιωτική επέμβαση.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και η Δύναμη Κουτς ανέλαβαν τον συντονισμό. Χιλιάδες Χούθι έχουν εκπαιδευτεί στο Ιράν και τον Λίβανο, με τη βοήθεια και της Χεζμπολάχ. Το Ιράν δεν στέλνει συνήθως ολόκληρα όπλα, αλλά κρίσιμα εξαρτήματα και τεχνογνωσία, ώστε οι Χούθι να μπορούν να συναρμολογούν τα συστήματά τους τοπικά. Με αυτόν τον τρόπο διατηρείται η δυνατότητα άρνησης εμπλοκής. Οι Χούθι έχουν αναπτύξει κάποια τοπική παραγωγή, όμως εξακολουθούν να εξαρτώνται από ιρανικά σχέδια και εξαρτήματα για τα πιο προηγμένα συστήματα.

Για το Ιράν, οι Χούθι αποτελούν μέρος του λεγόμενου Άξονα της Αντίστασης. Ο στόχος είναι σαφής. Να ασκείται ασύμμετρη πίεση στους αντιπάλους χωρίς άμεση σύγκρουση. Με αυτόν τον τρόπο απειλούνται η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, διαταράσσεται η ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και διατηρείται στρατηγικό βάθος. Το κόστος για το Ιράν είναι σχετικά χαμηλό, ενώ τα οφέλη σε περιφερειακή επιρροή είναι σημαντικά.

Πηγές χρηματοδότησης και τρόπος παραγωγής όπλων

Οι Χούθι δεν κατασκευάζουν προηγμένους πυραύλους από το μηδέν. Ακολουθούν ένα υβριδικό μοντέλο. Εισάγουν τεχνολογία και εξαρτήματα, κυρίως από το Ιράν, και τα συναρμολογούν σε υπόγειες εγκαταστάσεις. Οι πηγές χρηματοδότησης είναι πολλαπλές και φτάνουν σε δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Κύρια πηγή είναι το λαθρεμπόριο ιρανικού πετρελαίου. Το Ιράν στέλνει πετρέλαιο με μικρά πλοία και οι Χούθι το πωλούν ή το χρησιμοποιούν τοπικά. Άλλη σημαντική πηγή είναι ο έλεγχος των λιμανιών, ιδίως της Χοντέιντα, όπου επιβάλλονται υψηλοί δασμοί και τέλη «ασφαλείας» σε πλοία. Επι πλέον, χρησιμοποιούν κρυπτονομίσματα για να αγοράζουν υλικά από την Κίνα, ενώ στις περιοχές που ελέγχουν επιβάλλουν φόρους προστασίας και κατασχέσεις. Δευτερεύουσα βοήθεια προέρχεται από τη Ρωσία και την Κίνα μέσω δορυφορικών δεδομένων και εμπορικών δικτύων.

Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους προσπαθούν εδώ και χρόνια να κόψουν αυτές τις γραμμές με κυρώσεις και επιχειρήσεις, χωρίς όμως επιτυχία.

Η Μεγάλη Πληγή στην καρδιά της ενεργειακής ασφάλειας

Με τις επιθέσεις τους στην Ερυθρά Θάλασσα και το Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, οι Χούθι έχουν γίνει μια από τις πιο σοβαρές και επίμονες απειλές για την παγκόσμια ενεργειακή ροή. Το στενό αυτό είναι μία από τις κρισιμότερες αρτηρίες του πλανήτη. Περνά από εκεί το 12-15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το 30% του εμπορίου εμπορευματοκιβωτίων.

Οι ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάστηκαν να αλλάξουν δρομολόγια και να κάνουν τον μακρύ γύρο από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας. Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο ασφαλώς. Αύξηση του κόστους μεταφοράς κατά 30-100% σε ορισμένες διαδρομές, καθυστερήσεις στις παραδόσεις, πίεση στις τιμές καυσίμων και ενέργειας, καθώς και εκτίναξη του κόστους ασφάλισης πλοίων. Ο μέσος πολίτης το νιώθει ήδη στο πορτοφόλι του, μέσα από υψηλότερες τιμές αγαθών και καυσίμων.

Στη τελική, οι Χούθι έχουν εξελιχθεί από ένα τοπικό θρησκευτικό κίνημα σε ομάδα που διαταράσσει την παγκόσμια ναυσιπλοΐα και απειλεί την περιφερειακή σταθερότητα. Η σύγκρουση στην Υεμένη είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας αστάθειας, εξωτερικών επεμβάσεων και εσωτερικών αντιπαραθέσεων. Το Ιράν χρησιμοποιεί τη σχέση αυτή για να επεκτείνει την επιρροή του, ενώ οι Χούθι διατηρούν κάποια αυτονομία και δικά τους τοπικά κίνητρα.

Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ βλέπουν τους Χούθι ως πραγματική απειλή και δικαίως και προσπαθούν να διατηρήσουν την περιφερειακή και παγκόσμια τάξη που εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους. Η κατάσταση όμως εξακολουθεί να παραμένει ρευστή και επικίνδυνη. Και ουδείς μπορεί να εκφράσει συγκεκριμένη άποψη για το τι μέλλει γενέσθαι χωρίς καμμιά δικλείδα ασφαλείας...

Η Ζαϊδική παράδοση: Μια ξεχωριστή φωνή μέσα στον Σιιτισμό

Η Ζαϊδική παράδοση αποτελεί μια από τις παλαιότερες και πιο ιδιαίτερες μορφές του Σιιτισμού, συχνά χαρακτηριζόμενη ως η πιο κοντινή στον Σουνιτισμό μεταξύ όλων των σιιτικών κλάδων. Δεν πρόκειται για μια απλή θρησκευτική σχολή, αλλά για μια ολόκληρη παράδοση που συνδυάζει θεολογία, πολιτική σκέψη και "ηθική αντίσταση στην αδικία". Σε αντίθεση με τον κυρίαρχο Σιιτισμό του Ιράν και του Ιράκ, οι Ζαϊδίτες δεν περιμένουν έναν κρυμμένο Ιμάμη (Μεσσίας στην ισλαμική παράδοση) να επανέλθει για να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη. Αντίθετα, πιστεύουν ότι η ηγεσία της μουσουλμανικής κοινότητας πρέπει να ασκείται από έναν ζωντανό, ικανό και δίκαιο ηγέτη που προέρχεται από την οικογένεια του προφήτη Μωάμεθ και είναι έτοιμος να δράσει ενάντια στην τυραννία. Η Ζαϊδική παράδοση γεννήθηκε τον 8ο αιώνα, μετά την αποτυχημένη εξέγερση του Ζαΐντ ιμπν Αλί, εγγονού του Ιμάμη Χουσεΐν και του προφήτη Μωάμεθ. Ο Ζαΐντ, γνωστός για τη γνώση και την αρετή του, επαναστάτησε εναντίον των Ομεϋαδών, θεωρώντας ότι είχαν εκφυλιστεί σε τυραννική εξουσία. Η εξέγερσή του απέτυχε και ο ίδιος σκοτώθηκε, αλλά οι οπαδοί του –οι Ζαϊδίτες– διατήρησαν ζωντανή την ιδέα ότι η νόμιμη ηγεσία δεν κληρονομείται αυτόματα, αλλά κερδίζεται με γνώση, δικαιοσύνη και ενεργό αγώνα.

Σε αντίθεση με άλλους Σιίτες που ακολούθησαν τον αδελφό του Ζαΐντ, Μουχάμαντ αλ-Μπακίρ, οι Ζαϊδίτες επέμειναν σε μια πιο «ενεργητική» αντίληψη του Ιμαμάτ. Αυτό τους έκανε να διαφέρουν από νωρίς, δηλαδή δεν δέχονται την αλάνθαστη (μασούμ) φύση των Ιμάμηδων, ούτε την απόκρυψη (γκαϊμπά) ενός κρυμμένου Ιμάμη. Για τους Ζαϊδίτες, ο Ιμάμης πρέπει να είναι παρών, ικανός και πρόθυμος να ηγηθεί εξέγερσης (χουρούτζ) εναντίον άδικης εξουσίας. Η Ζαϊδική θεολογία είναι πιο «μετριοπαθής» σε σχέση με άλλους σιιτικούς κλάδους. Οι Ζαϊδίτες δέχονται ότι ο Αλί ήταν ο νόμιμος διάδοχος του Προφήτη, αλλά δεν καταριούνται δημόσια τους πρώτους δύο χαλιφάδες (Αμπού Μπακρ και Ομάρ), όπως κάνουν ορισμένοι Σιίτες. Η νομική τους σχολή είναι κοντινή στις σουνιτικές σχολές Χαναφί και Σαφίι, γεγονός που τους επιτρέπει να προσεύχονται με παρόμοιο τρόπο και να μην ακολουθούν πρακτικές όπως ο προσωρινός γάμος.

Το κεντρικό δόγμα είναι το Ιμαμάτ. Μπορεί να το αναλάβει οποιοσδήποτε απόγονος του Αλί και της Φατιμά που διαθέτει γνώση, δικαιοσύνη και θάρρος να ηγηθεί. Δεν απαιτείται αυστηρή κληρονομική γραμμή ούτε θεϊκή αποκάλυψη. Αυτό κάνει τη Ζαϊδική παράδοση πιο «δημοκρατική» και λιγότερο ιεραρχική από τον δωδεκαθεϊσμό, όπου οι Ιμάμηδες είναι αλάνθαστοι και ο δωδέκατος παραμένει κρυμμένος μέχρι το τέλος των χρόνων.

Επιπλέον, οι Ζαϊδίτες απορρίπτουν τη «τακίγια» (την απόκρυψη της πίστης για λόγους αυτοπροστασίας) και τονίζουν την ενεργό συμμετοχή στην πολιτική και κοινωνική ζωή. Αυτό το στοιχείο της «ενεργητικής αντίστασης» είναι που τους διακρίνει και τους κάνει να μοιάζουν περισσότερο με μια πολιτική-θρησκευτική ιδεολογία παρά με μια καθαρά μυστικιστική σχολή.

Εν κατακλείδι

Οι Χούθι δεν είναι μια ακόμη τοπική ένοπλη ομάδα που θα ξεχαστεί με την πρώτη στρατιωτική επιχείρηση. Έχουν μετατραπεί σε μια βαθιά και επίμονη πληγή ακριβώς στην καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.

Ελέγχοντας το Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ και απειλώντας την Ερυθρά Θάλασσα, έχουν καταφέρει κάτι που ελάχιστες οργανώσεις έχουν πετύχει. Να διαταράξουν ταυτόχρονα το διεθνές εμπόριο, τις τιμές της ενέργειας και την καθημερινή οικονομία εκατομμυρίων ανθρώπων σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική.

Η «Μεγάλη Πληγή» δεν είναι υπερβολή. Είναι η πραγματικότητα ενός κόσμου όπου μικρές, καλά υποστηριζόμενες ομάδες μπορούν να πλήξουν τον πλανήτη πιο αποτελεσματικά από οποιονδήποτε παραδοσιακό στρατό.

Η Δύση, για να αντιμετωπίσει αυτή την απειλή, δεν έχει εύκολες λύσεις. Μια πλήρης στρατιωτική «εξόντωση» θα απαιτούσε μακροχρόνια χερσαία παρουσία στην Υεμένη – κάτι που η ιστορία έχει δείξει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο και ακριβό.

Πιο ρεαλιστική οδός είναι ο συνδυασμός ασύμμετρης πίεσης: Συνεχείς αεροπορικές και ναυτικές επιδρομές κατά των λιμένων και των αποθηκών όπλων, σκληρές κυρώσεις που κόβουν τις γραμμές λαθρεμπορίου πετρελαίου από το Ιράν, και παράλληλη διπλωματική προσπάθεια να αποκοπεί η στήριξη της Τεχεράνης.

Χωρίς όμως την αποφασιστική βούληση να πλήξουν και τις πηγές χρηματοδότησης μέσα στο ίδιο το Ιράν – κάτι που θα αύξανε δραματικά τον κίνδυνο γενικευμένης σύγκρουσης – η πληγή θα συνεχίσει να αιμορραγεί. Η Δύση μπορεί να περιορίσει τους Χούθι, αλλά η πλήρης εξάλειψή τους φαντάζει σχεδόν αδύνατη χωρίς να αλλάξει ριζικά ο συσχετισμός δυνάμεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Και εδώ βρίσκεται η πραγματική σημασία τους για το μέλλον. Οι Χούθι δεν είναι απλώς μια παρενέργεια. Έχουν γίνει μεγάλη και μόνιμη συνιστώσα του ευρύτερου πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ως ασύμμετρο όπλο του Ιράν, μπορούν να ανοίγουν «δεύτερα μέτωπα» όποτε η Τεχεράνη το κρίνει σκόπιμο, να πιέζουν οικονομικά τη Δύση και να δυσκολεύουν κάθε προσπάθεια σταθεροποίησης της περιοχής. Σε έναν κόσμο που ήδη κλυδωνίζεται από ενεργειακές κρίσεις, πολέμους και γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, η παρουσία τους λειτουργεί ως σταθερός πολλαπλασιαστής αβεβαιότητας.

Το δίδαγμα είναι σκληρό αλλά ξεκάθαρο. Σε έναν πολυπολικό πλανήτη, οι παραδοσιακές μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τις μικρές, καλά οργανωμένες ομάδες που έχουν εξωτερική στήριξη και γεωστρατηγική θέση.

Οι Χούθι μας υπενθυμίζουν ότι η σταθερότητα δεν κερδίζεται μόνο με όπλα, αλλά και με σοφή, ψύχραιμη και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Αν τελικά οι μεγάλες δυνάμεις που ελέγχουν τον πλανήτη (Ρωσία, Κίνα, ΗΠΑ) δεν βρούν τρόπο να κλείσει αυτή την πληγή χωρίς να προκαλέσει μεγαλύτερη αιμορραγία, τότε η Μέση Ανατολή – και μαζί της ολόκληρος ο πλανήτης – θα συνεχίσει να ζει με μια ανοιχτή, επώδυνη και επικίνδυνη πληγή για πολύ καιρό ακόμα...

Πύρινος Λόγιος sergioschrys@outlook.com

---

*Σαλαφισμός: Ο Σαλαφισμός είναι ένα υπερσυντηρητικό, αναγεννητικό κίνημα εντός του Σουνιτικού Ισλάμ που επιδιώκει την επιστροφή στις πρακτικές των πρώτων μουσουλμάνων (Σαλάφ). Χαρακτηρίζεται από κατά γράμμα ερμηνεία του Κορανίου, συχνά ταυτίζεται με τον Ουαχαμπισμό και χωρίζεται σε τρεις τάσεις: τους «πράους» (απολιτίκ), τους πολιτικούς ακτιβιστές και μια μικρή μειοψηφία τζιχαντιστών.

**Ουαχαμπισμός: Ο Ουαχαμπισμός είναι ένα υπερσυντηρητικό, αναμορφωτικό κίνημα εντός του σουνιτικού Ισλαμικού δόγματος, που ιδρύθηκε τον 18ο αιώνα από τον Μωάμεθ ιμπν Αμπντ αλ-Ουαχάμπ στην Αραβία. Πρεσβεύει την αυστηρή επιστροφή στις ρίζες του Ισλάμ, εστιάζοντας στην απόλυτη μοναδικότητα του Θεού (Tawhid), και αποτελεί την επίσημη θρησκευτική ιδεολογία της Σαουδικής Αραβίας.