Οι κάμερες, η ΑΙ, και το δυστοπικό μας μέλλον…

Αν δεν έρθουν όλα τούμπα, τη βάψαμε...

Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 είχα δει σε πρώτη προβολή την ταινία Στενές Επαφές 3ου Τύπου. Αυτό που μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση τότε ήταν μια στιχομυθία των πρωταγωνιστών. «Μα καλά, γιατί να πιστέψουμε πως υπάρχουν ΑΤΙΑ, αφού δεν υπάρχει κανένα αξιόπιστο βίντεο;» Και η απάντηση, «υπάρχει μήπως κανένα βίντεο από τροχαίο δυστύχημα; Όχι, κι όμως έχουμε χιλιάδες κάθε μέρα»…

Και έτσι ήταν τότε. Σήμερα, με τις κάμερες παντού, και με τα κινητά στο χέρι, ό,τι και να γίνει το καταγράφουμε σε χρόνο ντε τε.Ακόμη και η δική μας αστυνομία στηρίζεται πλέον κατά κύριο λόγο σε πλάνα από κάμερες (ιδιωτών) για να λύσει κάποιο έγκλημα.

Στη δεκαετία του ’90 η Βρετανία ήταν η πρωτοπόρος του… κάμερες παντού. Ήταν η πιο παρακολουθούμενη χώρα του πλανήτη. Στη συνέχεια ακολούθησαν και άλλες, όπως π.χ. οι ΗΠΑ, η Κίνα, κ.ά. Σήμερα η Βρετανία εξακολουθεί να πρωτοπορεί στον εν λόγω τομέα με τεχνολογίες αιχμής που παρακολουθούν, αναλύουν, και προβλέπουν(!) τη συμπεριφορά των πολιτών σε βαθμό που μέχρι πρόσφατα θα θεωρείτο δυστοπία, ή κάτι βγαλμένο από βιβλίο του Όργουελ. Και αν κρίνουμε από τις κάμερες, τότε και αυτού του είδους η τεχνολογία σύντομα θα εξαπλωθεί παντού, σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εκφάνσεις της σύγχρονης τεχνολογίας είναι και η τεχνητή νοημοσύνη, που κυριαρχεί όλο και περισσότερο, ακόμη και στην καθημερινότητα του μέσου πολίτη. Άσχετα αν προσωπικά πιστεύω πως ποτέ δεν πρόκειται να ξεπεράσει τη φυσική ηλιθιότητα, που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο… τέλος πάντων. Στη Βρετανία λοιπόν, άρχισαν να χρησιμοποιούν συστήματα ΑΙ προκειμένου να προβλέπουν τη διάπραξη αδικημάτων!

Πώς; Εξελίσσονται συστήματα που παρακολουθούν περιοχές που έχουν μεγάλη πιθανότητα να διαπραχθούν αδικήματα, σε συνδυασμό με την παρακολούθηση (ηλεκτρονικά) χιλιάδων ατόμων που χαρακτηρίζονται επικίνδυνα ή εν δυνάμει εγκληματίες, βάσει του ποινικού τους παρελθόντος, με σκοπό να «φοβηθούν» γνωρίζοντας πως ό,τι είναι να κάνουν θα το δουν τα συστήματα.

Σύμφωνα όμως με κάποιους ειδικούς εγκληματολόγους, τα εν λόγω συστήματα μάλλον δεν θα είναι αποδοτικά διότι θα δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση του περιορισμού των αδικημάτων, βάζοντας στην άκρη τη σκληρή πραγματικότητα που δεν είναι άλλη από το ότι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης κάποιων εγκλημάτων παραμένει η απομάκρυνση των εγκληματιών από την κοινωνία, δηλαδή η φυλάκισή τους.

Και επειδή και στη Βρετανία κυριαρχεί η «συριζέικη» λογική του αλήστου μνήμης (καθηγητή!!!!) Παρασκευόπουλου, με τον καταστροφικό του νόμο, βάσει του οποίου απελευθερώθηκαν χιλιάδες σκληροί εγκληματίες λόγω έλλειψης χώρου στις φυλακές, τότε το μέτρο αυτό θα εξαπλωθεί, με τους κακοποιούς ελεύθερους, και με τις αρχές να πείθουν την κοινωνία ότι το σύστημα τους παρακολουθεί στενά, άρα τους αποτρέπει από το να συνεχίζουν την εγκληματική τους δράση.

Τρίχες κατσαρές δηλαδή…

Υπάρχουν σχέδια (πάντα στη Βρετανία προς το παρόν) να χρησιμοποιηθεί τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου σε κάθε πόλη, κωμόπολη, και χωριό της Βρετανίας, έτσι ώστε να ταυτοποιούνται οι πάντες σε πραγματικό χρόνο, να παρακολουθούνται οι κινήσεις τους, και να… προβλέπεται η συμπεριφορά τους! Κάτι τέτοιο ξεπερνάει και τον Όργουελ, και βάζει τα θεμέλια μιας νέας δυστοπικής πραγματικότητας όπου ολόκληρος ο πληθυσμός μιας χώρας θα παρακολουθείται ασχέτως παραβατικής ή εγκληματικής δράσης, ή έστω προδιάθεσης!

Υπάρχουν όμως και «φιλοσοφικά» ερωτήματα που εύλογα τίθενται. Π.χ. πώς αντιμετωπίζεις κάποιον που προβλέπεις ότι θα διαπράξει αδίκημα, αλλά δεν το έχει κάνει ακόμη; Μπορείς να τον ελέγξεις, να τον προσαγάγεις, να του πάρεις αποτυπώματα, να τον φακελώσεις… αν δεν έχει παραβιάσει κάποιον νόμο; Ο αντίλογος είναι πως προκειμένου να προστατευτούν αθώοι άνθρωποι, δεν πειράζει να ταλαιπωρηθούν και κάποιοι φύσει ή εν δυνάμει παραβατικοί.

Πού όμως σταματάει κάτι τέτοιο; Όταν ένα σύστημα που ταυτοποιεί εν δυνάμει παραβατικούς γίνει καθεστώς, τότε εύκολα μπορεί η έννοια της «παράβασης» να επεκταθεί και σε άλλους τομείς. Πολιτικοί διαφωνούντες, ακτιβιστές, αντικυβερνητικοί, εξωκοινοβουλευτικοί, ενοχλητικοί δημοσιογράφοι, απλοί πολίτες που γράφουν ενοχλητικές κοτσάνες στα «σόσιαλ μύδια» κ.ο.κ.

Όλοι αυτοί που θα παρακολουθούνται, θα μπορούν εύκολα να θεωρηθούν εν δυνάμει εχθροί του «καθεστώτος», ή έστω της κοινωνίας. Ποιος θα βάλει τα όρια της παραβατικής συμπεριφοράς; Ποιος θα φρουρεί τους ...φρουρούς;

Η τεχνολογία, και το ΑΙ από μόνα τους; Οι κυβερνώντες;

Στη Βρετανία οι αρχές (κυβερνητικές και αστυνομικές) πιστεύουν πολύ σε αυτό το νέο σύστημα, το οποίο μάλιστα ονομάζουν πιλοτικά «panopticon», και δια του οποίου «ο οφθαλμός του κράτους θα βρίσκεται συνεχώς επάνω μας»… Το όλο αυτό υπερσύγχρονο ηλεκτρονικό σύστημα, που είναι απλά θέμα χρόνου προκειμένου να υλοποιηθεί, βασίζεται στο «όραμα» του φιλόσοφου Jeremy Bentham, που διατύπωσε τις απόψεις του για την ιδανική φυλακή κατά τον 18ο αιώνα.

Η φυλακή του Bentham αποτελείται από μια κυκλική ροτόντα με κελιά διατεταγμένα κατά μήκος της εξωτερικής περιφέρειας σε πολλαπλά επίπεδα. Η πλευρά κάθε κελιού που βλέπει στο κέντρο του κύκλου έχει σιδερένιες ράβδους, ενώ η εξωτερική πλευρά έχει ένα παράθυρο, που επιτρέπει στο φως να περνάει μέσα από το κελί και να σκιαγραφεί τον κρατούμενο, καθιστώντας τον εύκολα ορατό. Στο κέντρο υπάρχει ένα παρατηρητήριο από το οποίο ένας μόνο φρουρός μπορεί να παρατηρεί όλους τους κρατούμενους χωρίς να τον βλέπουν.

Αν και ο ένας και μοναδικός αυτός φύλακας δεν μπορεί να παρακολουθεί τον κάθε κρατούμενο ταυτόχρονα, οι κρατούμενοι δεν γνωρίζουν πότε τους παρακολουθεί, άρα συμπεριφέρονται συνεχώς σαν να παρακολουθούνται. Πρόκειται δηλαδή για ένα σύστημα κράτησης που βασίζεται στην «αυτορρύθμιση» μέσα από την αβεβαιότητα. Αν λοιπόν κάτι τέτοιο εφαρμοστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, δηλαδή σε επίπεδο ολόκληρου του πληθυσμού μιας χώρας, οι συνέπειες θα είναι τεράστιες, μπορεί και επαχθείς.

Διότι ένα τέτοιο σύστημα δεν θα τιμωρεί απλά τον παραβάτη, αλλά θα αποτρέπει από πριν τη διάπραξη κάποιας παράβασης, όποια και αν είναι αυτή, ή έστω ότι θα έχει χαρακτηριστεί από το καθεστώς ως τέτοια. Και αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι ήδη πολλά καθεστώτα είναι τυραννικά, ή έστω απολυταρχικά, ακόμη και κάποια δήθεν δημοκρατικά, τότε μιλάμε για το απόλυτο εργαλείο ελέγχου του πληθυσμού, και επιβολής της υπακοής με το στανιό. Ξεχνώντας τεχνηέντως πως σε μια ανήθικη εποχή, σε μια ανήθικη κοινωνία, σε μια ανήθικη διακυβέρνηση, η ανυπακοή αποτελεί ηθικό καθήκον.

Και όσο για τη σημερινή «δημοκρατία», έχει ήδη ειπωθεί. Το δικαίωμα που έχουν οι δούλοι να επιλέγουν αφεντικό (ακόμη και με 41%), δεν σημαίνει πως παύουν να είναι δούλοι…

Εν κατακλείδι, ένα τέτοιο δυστοπικό μέλλον φαντάζει εφικτό, κυρίως επειδή μοιάζει και ακούγεται καλοπροαίρετο στον μέσο νομοταγή πολίτη, που θέλει να δει την εγκληματικότητα να μειώνεται, αν όχι να εξαφανίζεται.

Δυστυχώς όμως, όπως κάθε τεχνολογική καινοτομία ξεκίνησε έτσι και κατέληξε αλλιώς, έτσι και αυτού του είδους το «σύστημα» αποτροπής της εγκληματικότητας μπορεί να καθιερωθεί και να βρει πεδίο σε συμπεριφορές που σήμερα θεωρούμε αυτονόητες και δημοκρατικό μας δικαίωμα.

Να μας παρακολουθούν δηλαδή οι αρχές 24/7, άσχετα αν κάναμε κάτι κακό…