Το Ιράν δεν είναι ούτε Ιράκ ούτε Συρία!

Το καθεστώς είναι μεν αντιδημοφιλές, αλλά περίπου το 20% των Ιρανών το υποστηρίζουν

Όπως και, το πιο σημαντικό, οι άνθρωποι που έχουν στα χέρια τους τα όπλα και τα χρήματα (IRGC κ.λπ.) ασκούν σημαντική επιρροή στη χώρα. Για να συμβεί «αλλαγή καθεστώτος», θα πρέπει να υπάρξει αποστασία από τον στρατό και άλλες ελίτ, κάτι που δεν έχουμε δει ακόμη.

Στις 2 Αυγούστου του 1990 οι τεθωρακισμένες μεραρχίες του Σαντάμ Χουσεΐν εισέβαλαν στο Κουβέιτ. Η εισβολή έδωσε την αφορμή στις ΗΠΑ να συσπειρώσουν 39 χώρες, οι οποίες συμμετείχαν στην επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου», με την οποία εκδιώχθηκε ο στρατός του Ιράκ από το έδαφος του Κουβέιτ, ενώ άρχισε και η αντίστροφη μέτρηση για την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν και την κατάληψη του Ιράκ από τις ΗΠΑ, που ολοκληρώθηκε το 2003. Ακολούθησε η ψήφιση νέου Συντάγματος, το 2005, με το οποίο το Ιράκ αναγνώρισε την αυτονομία των Κούρδων και την Αυτόνομη Διοίκηση του Κουρδιστάν.

Οκτώ χρόνια μετά άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για το καθεστώς Άσαντ στη Συρία. Τον Δεκέμβριο του 2024 ο κύκλος αυτός έκλεισε με την ανατροπή του Άσαντ και την ανάληψη της εξουσίας από τους τρομοκράτες τζιχαντιστές του Αχμέτ αλ Τζολάνι, κατά κόσμον Αχμέτ αλ Σάρα. Η κατάσταση στη Συρία παραμένει ασαφής, αφού είναι σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις μεταξύ της Δαμασκού και των Κούρδων για το μέλλον της Ροζάβα, της περιοχής της ΒΑ Συρίας, η οποία απολαμβάνει ένα ντε φάκτο αυτόνομο καθεστώς από το 2014. Η Τουρκία είναι ο βασικός παράγοντας που δεν επιτρέπει την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών, αφού θεωρεί ότι ένα δεύτερο αυτόνομο κουρδικό κράτος ανοίγει τον δρόμο για το τρίτο και έπειτα το τέταρτο. Με άλλα λόγια, γνωρίζει ότι έτσι θα έρθει η σειρά της.

Στο Ιράν από τα τέλη του 2025 έχει ξεσπάσει ένα νέο κύμα διαδηλώσεων κατά του καθεστώτος της λεγόμενης «ισλαμικής επανάστασης». Παρότι υπάρχουν εγγενή προβλήματα που ωθούν τον κόσμο στους δρόμους, τη φορά αυτήν καθοριστικό ρόλο παίζουν η οικτρή οικονομική κατάσταση της χώρας, ο πληθωρισμός και η υποτίμηση του ιρανικού εθνικού νομίσματος, του ριάλ.

Οι διαδηλώσεις έχουν επεκταθεί στο 50% της ιρανικής επικράτειας και υπάρχουν δύο απόψεις στην ιρανική ηγεσία για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Οι «σκληροί» του καθεστώτος θέλουν τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων, ενώ οι άλλοι, με επικεφαλής των πρόεδρο Πεζεσκιάν, συνιστούν αυτοσυγκράτηση και πολιτική διαχείριση της κρίσης.

Μέχρι στιγμής ο απολογισμός είναι τουλάχιστον 45 διαδηλωτές νεκροί και πάνω από δύο χιλιάδες συλλήψεις.

Όσον αφορά την εμπλοκή του εξωτερικού παράγοντα, δηλαδή των ΗΠΑ και του Ισραήλ, οι επιδιώξεις τους είναι ασαφείς, δηλαδή δεν είναι ξεκάθαρο εάν επιδιώκουν την κατάρρευση του καθεστώτος ή τον μετασχηματισμό του κατά τα πρότυπα της Βενεζουέλας.

Πάντως, να σημειώσουμε ότι οι διαδηλώσεις εντοπίζονται σε 31 επαρχίες του Ιράν, με επίκεντρο την Τεχεράνη, τη Μασχάντ και περιοχές του ιρανικού Κουρδιστάν.

Πάντως, το Ιράν δεν είναι ούτε Ιράκ ούτε Συρία. Είναι μια χώρα 90 εκατομμυρίων, πολυεθνική και πολυφυλετική, και, αν δεν γίνει ομαλή μετάβαση, υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας χάους, που μπορεί να «ρουφήξει» τις γειτονικές χώρες.

Όσον αφορά τη θρησκεία, υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός παραδοσιακά θρησκευόμενων μουσουλμάνων (κυρίως σιιτών), κοσμικών μουσουλμάνων, πρώην μουσουλμάνων και θρησκευτικών μειονοτήτων. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν ριζικά διαφορετικές ιδέες για το πώς θα πρέπει να μοιάζει το Ιράν από νομική και κοινωνική άποψη. Κάποιο είδος συμβιβασμού μεταξύ τους θα είναι απαραίτητο για τη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης σε ένα Ιράν μετά την Ισλαμική Δημοκρατία.

Όσον αφορά την εθνικότητα, σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση, οι Ιρανοί δεν ανήκουν όλοι στο περσικό έθνος. Μόνο οι μισοί Ιρανοί είναι Πέρσες. Περίπου το ένα τέταρτο είναι Αζέροι, λίγο κάτω από το 10% είναι Κούρδοι και λίγο κάτω από το 10% είναι Γκιλάκοι και Μαζεντερανοί (για να επικεντρωθούμε μόνο στις τρεις μεγαλύτερες μειονότητες). Σε διαφορετικό βαθμό αυτές οι μειονότητες αντιμετωπίζουν οικονομική και κοινωνική περιθωριοποίηση, πολιτικές διακρίσεις και καταστολή των γλωσσών τους.

Το καθεστώς είναι αντιδημοφιλές, αλλά περίπου το 20% των Ιρανών το υποστηρίζουν. Όπως και, το πιο σημαντικό, οι άνθρωποι που έχουν στα χέρια τους τα όπλα και τα χρήματα (IRGC κ.λπ.) ασκούν σημαντική επιρροή στη χώρα. Για να συμβεί «αλλαγή καθεστώτος», θα πρέπει να υπάρξει αποστασία από τον στρατό και άλλες ελίτ, κάτι που δεν έχουμε δει ακόμη.

Θα πρέπει να διατηρήσουμε επιφυλάξεις ως προς το αν η Ισλαμική Δημοκρατία πρόκειται να ανατραπεί. Αν συμβεί αυτό, υπάρχει μια πολύ ρεαλιστική πιθανότητα εμφύλιου πολέμου ή κατακερματισμού, αφού οι Κούρδοι, οι Μπελούτσι (Baloch) και οι Αζέροι είναι δυνατόν να διεκδικήσουν αυτονομία ή ακόμα και ανεξαρτησία.

Αυτός είναι και ο λόγος που κάνει την Τουρκία να αποτελεί τον βασικό υποστηρικτή του καθεστώτος στο Ιράν. Φοβάται ότι αν έχουν ένα τρίτο αυτόνομο κουρδικό κράτος στο έδαφος του Ιράν, μετά έρχεται η σειρά της.